Có một mùi mà tôi không bao giờ quên được — mùi khói bếp củi vào buổi sáng sớm, khi trời còn chưa sáng hẳn và sương còn đọng trên mái ngói. Đó là mùi của mẹ tôi, của những buổi bà dậy từ lúc năm giờ sáng để nấu nồi cơm, rang mẻ cá, kịp cho đứa con lớn ăn trước khi bắt xe lên thành phố.
Hồi đó tôi không nghĩ gì nhiều. Cơm dọn ra thì ngồi ăn. Ăn xong thì đi. Đôi khi còn nhăn mặt vì mẹ nấu mặn quá, hay than vãn rằng bữa nay không có thịt. Mẹ chỉ cười, lại quay vào bếp. Bà không nói gì. Bà chưa bao giờ nói gì.
Bây giờ, mỗi lần về quê, bước vào căn bếp cũ — tôi lại đứng lặng một lúc. Không phải vì căn bếp có gì đặc biệt. Mà vì tôi chợt nhận ra: bao nhiêu năm qua, mẹ đã đứng ở đây, mỗi ngày, không nghỉ, không kể công. Và tôi — đã nhận tất cả như thể đó là điều hiển nhiên phải có.
Cha tôi là người ít nói. Cả đời ông không nói với tôi rằng ông yêu tôi, không nói rằng ông tự hào, không nói rằng ông lo. Nhưng tôi nhớ đôi bàn tay ông — chai sần, nứt nẻ vào mùa đông, những vết chai cứng như vỏ cây từ hàng chục năm cầm cuốc, gánh lúa, đẩy xe thồ.
Đôi bàn tay ấy đã xây lên căn nhà tôi đang sống. Đã vá chiếc xe đạp cho tôi đi học suốt bảy năm trời. Đã run run ký vào tờ giấy vay tiền ngân hàng để đóng học phí đại học cho tôi năm đó — năm mà tôi không biết, mãi sau này mẹ mới kể.
Người ta nói công cha như núi Thái Sơn — câu ca dao ấy tôi thuộc từ hồi lớp một, nhưng phải đến năm ba mươi tuổi, nhìn cha ngồi co ro bên hiên nhà vào một chiều mưa, tóc đã bạc quá nửa, lưng đã còng hơn trước — tôi mới thật sự hiểu câu ấy không phải là thơ. Đó là sự thật.
Núi không nói. Núi chỉ đứng đó, che gió, chắn mưa, không kể công. Cha tôi cũng vậy.
Dân gian có câu: "Công cha như núi Thái Sơn / Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra." Tôi hay nghĩ về vế sau — nghĩa mẹ như nước trong nguồn. Nước trong nguồn không ào ạt, không đập vào mắt. Nó chỉ chảy, lặng lẽ, không ngừng, không dứt, qua bao mùa khô hạn vẫn còn đó.
Mẹ tôi cũng vậy. Bà không có những cử chỉ hoành tráng. Bà không phải người hay ôm con, hay nói những lời ngọt ngào. Nhưng mỗi khi tôi ốm — dù tôi đã ba mươi mấy tuổi — bà vẫn gọi điện hỏi đã uống thuốc chưa, ăn được không, có cần bà lên không. Bà hỏi nhỏ thôi, không ép. Nhưng tôi biết — nếu tôi nói cần, bà sẽ lên, dù đường xa, dù bà đã mỏi chân.
Tình mẹ không có điều kiện. Không có hạn sử dụng. Không có lúc nào bà bảo "mày đã lớn rồi, tự lo đi". Bà chỉ tiếp tục yêu, tiếp tục lo, tiếp tục chờ — như dòng nước nguồn không biết mình đang chảy.
Tôi có một người bạn, mất mẹ năm hai mươi tám tuổi. Anh kể: điều anh hối tiếc nhất không phải là chưa mua được nhà cho mẹ, chưa đưa mẹ đi du lịch, chưa tặng mẹ bộ quần áo đẹp. Điều anh hối tiếc nhất là — có một lần mẹ gọi điện, anh đang bận họp, anh bấm từ chối. Anh định gọi lại sau. Nhưng "sau" đó anh quên mất. Và bà không gọi lại nữa.
Chỉ là một cuộc gọi nhỡ. Nhưng anh nhớ mãi.
Chúng ta hay nghĩ rằng cha mẹ sẽ còn đó. Rằng vẫn còn thời gian. Rằng dịp Tết về sẽ nói, cuối năm về sẽ làm, sang năm sẽ đưa bố mẹ đi chơi. Nhưng thời gian không chờ. Mái tóc cha cứ bạc thêm mỗi năm. Lưng mẹ cứ còng thêm mỗi mùa. Và có những điều — nếu không nói hôm nay, sẽ không còn cơ hội để nói nữa.
Lòng biết ơn cha mẹ không phải thứ ta chỉ cảm nhận trong lòng rồi thôi. Nó cần được nói ra. Được thể hiện. Dù chỉ là một cuộc gọi điện hỏi thăm, một lần về nhà không cần lý do đặc biệt, một bữa cơm ngồi cạnh nhau không nhìn vào điện thoại.
Người xưa dạy: "Đi khắp thế gian không ai tốt bằng mẹ / Gánh nặng cuộc đời không ai khổ bằng cha." Câu nói ấy không cần giải thích thêm. Ai đã lớn lên, ai đã từng xa nhà, ai đã từng vấp ngã rồi nhận ra rằng nơi duy nhất mình có thể trở về mà không cần giải thích — đó là nhà, là cha mẹ — người đó hiểu.
Tôi không biết bạn đọc bài này đang ở đâu, đang trong hoàn cảnh nào. Có thể bạn đang cách cha mẹ hàng trăm kilomet. Có thể bạn vừa có một cuộc cãi vã chưa làm lành. Có thể bạn đang bận rộn đến mức quên mất đã lâu chưa gọi về nhà.
Nhưng tôi muốn nói với bạn — và với chính tôi — rằng: đừng để công ơn cha mẹ trở thành thứ chỉ được nhớ đến khi đã muộn.
Gọi về cho mẹ hôm nay. Không cần lý do. Chỉ hỏi bà có khỏe không, bữa nay ăn gì. Bà sẽ vui hơn bất kỳ món quà đắt tiền nào bạn có thể mua.
Lần sau về nhà, ngồi cạnh cha thêm một chút. Không cần nói nhiều. Chỉ ngồi thôi. Ông sẽ không nói gì, nhưng ông sẽ biết.
Vì cha mẹ — không bao giờ đòi hỏi nhiều. Họ chỉ cần biết rằng đứa con họ đã nuôi khôn lớn, vẫn còn nhớ đến họ. Vẫn còn yêu họ. Vẫn còn cần họ — dù đã trưởng thành, dù đã có gia đình riêng, dù đã đi xa.
Đôi bàn tay chai sạn của cha, mùi khói bếp của mẹ, mái tóc bạc theo từng mùa — đó là những thứ không thể mua lại được. Một ngày nào đó, tất cả rồi sẽ chỉ còn trong ký ức. Đừng để hối tiếc là thứ duy nhất còn lại.
